Vợ chồng ly dị
Sau khi đã có giạm hỏi rồi, mà trai gái không bằng lòng lấy nhau, trai chê vợ thì thôi, không đi lại sêu tết gì nữa, gái chê chồng thì phải đem trả trầu cau, nhà trai nghiệt thì tính hết tiền phí tổn về việc giạm hỏi sêu tết từ trước, mà bắt nhà gái hồi lại mới nghe.
Đến lúc cưới rồi, vợ chồng ăn ở với nhau đã được một vài năm hoặc đã nhiều năm, mà có điều gì vợ chồng không bằng lòng nhau. Hoặc chồng ăn ở tình phụ thì vợ cũng có thể bỏ được chồng, hoặc vợ phạm phải tội thất xuất thì chồng cũng có thể bỏ được vợ.
Muốn bỏ chồng phải kiếm trầu cau trình với lý trưởng, với dân làng, dân làng phân xử cho rồi mới được bỏ. Nếu dân làng xử mà đôi bên chưa phục thì mới được đến cửa quan.
Đàn ông muốn bỏ vợ phải viết tờ ly dị gọi là giấy rẫy vợ. Vợ cầm giấy ấy đem trình làng trình quan, rồi mới được đi lấy chồng khác.
Vợ chồng phân dị hoặc chia của hoặc chia con, tùy quan trên xử định.
Có khi đàn ông bất cứ giấy, hễ vợ có lỗi nặng thì gọt gáy bôi vôi phú về. Hoặc là chồng bắt được vợ thông dâm với trai, thì bắt cả gian phu gian phụ hoặc bắt một gian phụ mà đóng bè chuối thả trôi sông.
Vợ chồng phân dị tuy là một sự không được vui vẻ trong gia đình, nhưng cũng là việc thường trong thiên hạ. Duy tục gọt gáy bôi vôi và cách đóng bè chuối thì là một tục rất dã man. Không phải là người có lòng nhân từ, có lượng quảng đại.
Hết Vợ chồng ly dị
Đây là chương 45/99 của Việt Nam phong tục. Việt Nam phong tục là công trình khảo cứu của Phan Kế Bính (1875–1921).
Chuyện đến đâu rồi?
Đây là cuốn khảo cứu về phong tục Việt Nam đầu thế kỷ XX, đi từ gia tộc đến làng xóm. Đến chương 45, sách đã điểm qua cha mẹ con cái, anh chị em, thân thuộc, tang ma, cưới hỏi, cầu tự, nuôi nghĩa tử, lễ hội, ngôi thứ, viên chức, thuế khóa, binh lính, khoán ước và việc hiếu, việc hỉ. Chương mới nhất bàn về vợ chồng ly dị: chưa cưới thì có thể từ chối và đòi lại phí tổn, sau khi cưới thì vợ hoặc chồng có thể bỏ nhau theo lễ giáo, phải trình làng, và nếu không phục thì đưa lên quan. Tác giả cũng phê phán các tục khắc nghiệt đối với người vợ phạm lỗi.
Tác giả mất từ năm 1975 trở về trước — tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả, được đăng toàn văn. Nguồn: vi.wikisource.org/wiki/Việt Nam phong tục.