Tuần đinh
Mỗi làng phải có mươi mười hai tên tuần đinh, làng nhỏ cũng phải có bảy tám tên. Tuần đinh là những hạng trai trong làng, kẻ nghèo hèn không được dự vào ngôi thứ gì thì phải ra tuần, có nơi thì cắt lần lượt các trai tráng từ mười tám tuổi trở lên phải ra tuần mấy tháng hoặc mấy năm. Gọi là tuần phiên cũng là bọn ấy.
Tuần đinh phải theo hàng lý dịch sai phái và khi nào các chức sắc kỳ mục có việc thì phải đến phục dịch.
Ban đêm phải theo khán thủ, trưởng tuần canh gác tại nơi điếm sở, đánh trống, đánh mõ cầm canh. Hoặc rúc tù và đi tuần la trong làng, coi sóc đồng điền lúa má, và giữ gìn kẻ gian phi.
Khi có cướp hoặc khi có hỏa hoạn, dân làng hô hoán thì lý dịch phải lập tức đem tuần đinh đến cứu. Dân làng cũng đổ ra mà giúp sức với tuần đinh.
Khi có việc bắt phu phen, hoặc đến vụ thuế thì tuần đinh phải đi gọi phu và phải đi thúc thuế. Ai bỏ phu hoặc thiếu thuế, lý dịch được phép sai tuần đinh bắt ra điếm đóng cùm. Khi tha về, người có lỗi phải nộp tiền tuần dăm ba hào cho tuần đinh uống rượu. Ai ăn trộm ăn cắp, hoặc đánh nhau nằm vạ, hoặc trái khoán ước gì của làng, thì lý dịch cũng được phép sai tuần đinh bắt ra điếm để phân xử, tuần đinh canh giữ, lỗi nhỏ thì bắt nộp dăm ba hào, đồng bạc, lỗi lớn thì tuần đinh được phép bắt gà bắt chó ra ngả vạ.
Tiền cấp dưỡng cho tuần đinh, có ruộng thì để cho một vài mẫu, hoặc đến vụ gặt thì để cho một vài lượm lúa trong mỗi mẫu, hoặc ai có trâu thì mỗi con trâu phải cho mấy hào. Về nơi không có ruộng thì tính từng nóc nhà, đồng niên mỗi nóc nhà phải cho một vài hào, hoặc nơi thì trừ cho khỏi đóng thuế trong khi ra tuần, tùy tục riêng từng làng.
Việc tuần phòng cũng là một việc hệ trọng, giữ kẻ gian phi, cứu khi nguy cấp, để giữ sự yên ổn trong làng, vậy thì bọn tuần đinh tức là một đội cảnh sát của dân xã.
Song ta không hiểu nghĩa ấy, thường cho bọn tuần phu như bọn nô lệ của lý dịch, cho nên lắm nơi cắt cử những kẻ hèn hạ yếu đuối cho ra làm tuần. Bọn ấy chỉ sai khiến là được, chứ đến việc canh giữ, chẳng qua đi cho đủ đầu, thường khi thấy kẻ gian phi, phải im hơi lặng tiếng, còn làm trò gì được?
Ai có chí cải lương về dân tục, tưởng cũng nên để lòng đến việc ấy.
Hết Tuần đinh
Đây là chương 51/99 của Việt Nam phong tục. Việt Nam phong tục là công trình khảo cứu của Phan Kế Bính (1875–1921).
Chuyện đến đâu rồi?
Đây là công trình khảo cứu về phong tục Việt Nam đầu thế kỷ XX, đi từ gia đình ra làng xã, không theo mạch truyện mà điểm qua từng phong tục. Các chương đã đọc tới chương 51 bàn về cha mẹ và con cái, anh chị em, thờ phụng tổ tiên, lễ thượng thọ, sinh nhật, tang ma, cưới hỏi, vợ chồng, cầu tự, nuôi nghĩa tử, thờ thần làng, tế lễ, hội hè, đình đám, lệ ngôi thứ, viên chức, thuế khóa, binh lính, tạp dịch, học hành, khoán ước, hiếu hỉ, nghĩa sương, các hội tư cấp và cuối cùng là tuần đinh. Tác giả vừa phân tích vừa nêu ý kiến cải cách, khen những tục đáng quý như lòng hiếu, nghĩa tình và tinh thần tương trợ, đồng thời phê phán sự phô trương, tốn kém, mê tín và lạm quyền của kỳ mục.
Tác giả mất từ năm 1975 trở về trước — tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả, được đăng toàn văn. Nguồn: vi.wikisource.org/wiki/Việt Nam phong tục.