Đạc phu
Dưới bọn tuần đinh, làng nào cũng có một người làm nô lệ chung cho cả hàng xã, gọi là đạc phu (thằng mõ).
Khi nào trong làng có việc gì thì tên đạc phu phải đi mời mọc cả làng ra đình hội họp. Hoặc có việc gì lý dịch bố cáo cho làng biết thì đạc phu gõ mõ đi rao suốt các ngõ. Nhà tư gia ai có việc hiếu hỉ hoặc có việc giỗ kỵ muốn mời làng thì cũng sai đạc phu đi mời.
Đạc phu chỉ trông cậy về những khi giỗ tết của các tư gia và những khi dân làng tế lễ ăn uống, đem nghề hầu hạ điếu đóm mà kiếm ăn. Đạc phu thấy nhà ai có việc mà vào thì dẫu nhà nghèo cũng phải để cho nó một cỗ. Cỗ của nó gọi là cỗ tiếp dư, nghĩa là những món thừa thãi mới cho nó.
Đạc phu là một kẻ đê tiện hơn hết các loài người, chỉ những kẻ khốn khó mới phải đi nơi xa khuất chịu làm nghề ấy mà thôi. Mà ai đã lỡ phải bước ấy thì con cháu về sau, muốn làm nghề gì mặc lòng, cũng không rửa được tiếng xấu.
Hết Đạc phu
Đây là chương 52/99 của Việt Nam phong tục. Việt Nam phong tục là công trình khảo cứu của Phan Kế Bính (1875–1921).
Chuyện đến đâu rồi?
Cuốn Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính mở đầu bằng nhận định rằng mỗi nước có phong tục riêng, có hay có dở, và cần đổi thay dần dần. Đi từ gia tộc ra làng xã, chương trước sau bàn về cha mẹ con cái, anh em, thân thuộc, thờ phụng tổ tiên, đạo hiếu và tang ma, cưới hỏi. Tới chương 52, sách đã phân tích các tục lệ làng xã như thờ thần hoàng, tế lễ, khao vọng, lý dịch, thuế khóa, binh lính, khoán ước, hội tư cấp và hội bách nghệ. Chương cuối đang nói về đạc phu, người mõ làng, và đội tuần đinh lo canh gác, đi tuần.
Tác giả mất từ năm 1975 trở về trước — tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả, được đăng toàn văn. Nguồn: vi.wikisource.org/wiki/Việt Nam phong tục.